Connect with us

Sách hay

Tiếng nước tôi: Cái lý, cái lẽ của tiếng nước ta

Published

on

Không theo “ngôn ngữ giáo trình”, cuốn sách Triết lý tiếng Việt vừa ra mắt bạn đọc là một cuộc trò chuyện khoa học, hấp dẫn và bất ngờ, lý thú và đặc sắc.

Tiếng nước tôi: Cái lý, cái lẽ của tiếng nước ta - Ảnh 1.

Ảnh: LÊ ĐỨC TRUNG

Đã từng có vô số những “phát hiện” từ trong dân dã khi trà dư tửu hậu cho đến lúc luận bàn học thuật… về những thứ “rõ ràng là phi lý” trong tiếng ta kèm theo một “thái độ hoài nghi” và những “âm mưu chỉnh sửa”: 

Vì sao nói “ra Bắc vào Nam” mà lại không thấy ai nói “vào Bắc ra Nam”? 

Vì sao nói “đầu đuôi câu chuyện”, nào phải trâu bò rắn rết mà lại có đầu có đuôi? 

Vì sao nói “mẹ tròn con vuông” và “con ông cháu cha”, “cao chạy xa bay” và “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay”, có thấy ngược ngạo không? 

Advertisement

Vì sao nói “cầu thủ ra sân thi đấu” cũng đồng nghĩa với “cầu thủ vào sân thi đấu”? 

Vì sao nói “thuyền chạy trên sông” cũng được mà nói “thuyền chạy dưới sông” cũng xuôi?

Cuộc nhận diện bản sắc Việt

Triết lý tiếng Việt (NXB Trẻ) là cuộc “chưng cất” công phu và trí tuệ từ 50 năm nghiên cứu và chiêm nghiệm về tiếng Việt của GS.TS Nguyễn Đức Dân.

Dựa trên một khối lượng ngữ liệu đồ sộ, có đối chiếu sát hợp với một số ngôn ngữ khác và một hệ thống phương pháp phân tích khoa học, sách nhằm giải đáp hàng loạt các câu hỏi về những cách nói năng của dân ta, xứ ta, mới nghe qua tưởng như hết sức phức tạp và rối rắm, thậm chí “vô lý, ngược đời, thiếu logic”, để từ đó tổng kết và tìm ra “cái lý của tiếng Việt”, để khái quát nên “những quy luật nhận thức”, “những nguyên lý trong tâm trí của người Việt”. 

Advertisement

Một công trình giá trị góp vào cuộc nhận diện chiều sâu của bản sắc văn hóa Việt Nam!

Bởi “ngôn ngữ là chỉ dẫn cho hiện thực xã hội” (E. Sapir), cho nên, “mỗi ngôn ngữ có riêng một logic siêu hình để miêu tả lại thực tại thế giới theo cách nhìn của dân tộc mình…” (L. Whorf).

Qua tác phẩm, GS Nguyễn Đức Dân mang đến “một cái nhìn về thế giới, phân cắt thế giới theo cách khác nhau và thể hiện ra thành cơ chế ngôn ngữ” của tiếng nước ta – một thứ tiếng mà ta vẫn đang nghĩ, đang nghe, đang nói và viết hằng ngày nhưng mấy khi nhận diện được cái “logic siêu hình” vốn đã nằm sâu trong tâm trí mỗi người.

Thêm yêu tiếng ta, nước ta

Chúng ta sẽ nhận ra rằng, người Việt dùng bụng, và những bộ phận chứa trong bụng – lòng, dạ, ruột, gan, để biểu hiện cho các phạm trù tinh thần (tư duy, tâm lý, tình cảm, ý chí…): nghĩ bụng, nóng lòng, sốt ruột, sáng dạ, bền gan, hởi lòng hởi dạ, ứa gan lộn ruột, nhẹ dạ cả tin, khác máu tanh lòng, sống để dạ chết mang đi, tôi tin rằng bạn không có bụng dạ gì khác…

Advertisement

Người Việt sống có tôn ti, nên ăn nói cũng có tôn ti. Khi cấu tạo từ ngữ, yếu tố quan trọng được xếp trước: bộ thứ trưởng, chánh phó giám đốc, nước công nông nghiệp hiện đại, huyện nông công nghiệp hiện đại… 

Cái gì lớn xếp trước: nhà cửa, giường chiếu, bàn ghế, sông ngòi, tôm tép… Cái gì trước xếp trước: sáng sớm, sáng trưa, chiều tối, tối khuya, sớm muộn… Nguyên nhân xếp trước: nghèo hèn, giàu sang, quyền lực, đổ vỡ, ghen ghét…

Với điểm nhìn trong phát ngôn và những quan hệ không gian (trong – ngoài/ trên – dưới/ trước – sau): người Việt luôn lấy mình làm trung tâm để nhận thức vũ trụ trong mối quan hệ chuyển dịch giữa đối tượng và điểm nhìn, giữa không gian và thời gian. 

Cho nên: Cà phê mang về = Cà phê mang đi, Trẻ em đang chơi ngoài sân = Trẻ em đang chơi trong sân, Hãy đặt túi xách lên bàn = Hãy đặt túi xách xuống bàn… Do đó: lên lão, lên lương, bị giáng chức, xuống chiếu dưới, ra thủ đô, xin vào Đảng, lên trên này phát biểu…

Trong thành ngữ và tục ngữ: người Việt dùng nghĩa biểu trưng thay cho nghĩa đen/ nghĩa thực, tạo nghĩa biểu trưng bằng cách dùng cặp đôi hai đối tượng để nói lên điều khái quát: ăn gió nằm sương, xương đồng da sắt, phượng chạ loan chung, tai bay vạ gió, đầu chày đít thớt, con rô cũng tiếc con diếc cũng muốn, lòng vả cũng như lòng sung, chó cậy gần nhà gà cậy gần chuồng… 

Advertisement

Hoặc dùng hai cực phạm trù để biểu trưng cho cái tổng thể, cái toàn bộ, cái tuyệt đối: có đầu có đuôi, thượng vàng hạ cám, dù ai đi ngược về xuôi, xuống Đông Đông tĩnh lên Đoài Đoài yên, con vua vua dấu con châu chấu châu chấu yêu… 

Hoặc so sánh từ sự kết hợp hai phạm trù khác nhau: Phép vua thua lệ làng (khoảng cách > quyền uy), Bán anh em xa mua láng giềng gần (khoảng cách > họ hàng), Giọt máu đào hơn ao nước lã (huyết thống > số lượng), Thà vô sự mà ăn cơm hẩm còn hơn đeo bệnh mà uống sâm nhung (sức khỏe > của cải)…

Xác đáng và thuyết phục, cụ thể và hữu ích, sách giúp cho chúng ta hiểu biết tiếng Việt hơn, yêu quý tiếng Việt hơn, để càng cố gắng trau dồi tiếng Việt, giữ gìn và phát huy giá trị Việt.

Triết lý tiếng Việt nhất định sẽ góp mặt xứng đáng trong thư mục của các ngành khoa học về tiếng Việt, về người Việt, về văn hóa Việt.

Nước – một từ đặc Việt

Advertisement

Bàn về từ nước trong tiếng Việt, tác giả dẫn tên người, tên đất như: Hà Nội, Hải Dương, Bến Thành, Vũng Liêm, Vàm Cỏ, Cửa Tùng, Láng Thượng, Bàu Cò…

Có cách dùng trực tiếp (có chữ nước): con nước, nước cờ, mách nước, nói nước đôi, chạy nước rút, ngựa phi nước đại, đường đi nước bước, lạ nước lạ cái, tức nước vỡ bờ, làm đến nước ấy là cùng…

Và cách dùng dựa vào sự chuyển nghĩa với những ẩn dụ có liên quan đến chuyển động của nước, của hoạt động trên sông nước: trăng lặn, dòng thời gian, cầu truyền hình, làn sóng đấu tranh, cuộc đời sóng gió, của chìm của nổi, cạn tình cạn nghĩa, lặn lội bên trời Tây, câu pháo vào trận địa, ngập đầu trong đống giấy tờ, vụ bê bối này chìm xuồng mất rồi…

Đặc biệt, theo GS Nguyễn Đức Dân, chỉ có nước ta mới dùng nước để gọi quê hương, cộng đồng, quốc gia: làng nước, nước nhà, nước non, giang sơn, non sông, đất nước…

Nguồn: https://tuoitre.vn/tieng-nuoc-toi-cai-ly-cai-le-cua-tieng-nuoc-ta-20220728095716106.htm

Advertisement

Sách hay

TP.HCM không thiếu chuyện để kể

Published

on

By

“Biết vọng cố hương, biết thương xứ mình” là một bước đi tiếp theo trên con đường đem Sài Gòn – TP.HCM đến gần hơn với độc giả của nhà văn Tống Phước Bảo.

Tranh mô tả giao thông trên đường TP.HCM của họa sĩ Pháp Jean-marc Potlet.

Biết vọng cố hương, biết thương xứ mình là tên tập tản văn mới nhất, đồng thời là cuốn sách thứ ba viết về Sài Gòn – TP.HCM, xuất bản trong 2 năm trở lại đây của nhà văn Tống Phước Bảo.

Mỗi thân phận làm nên một câu chuyện

So với những cảm xúc, “cảm thương đẹp đẽ” của một “thị dân chính gốc” với mảnh đất đã “ấp yêu” mình hơn 30 năm (sách Gòn còn thương thì về) và góc nhìn của một người con của thành phố sau quãng lắng vì cơn dịch bệnh (sách Hỗn kỳ đài), thì trong tập tản văn mới này, Tống Phước Bảo đã mở rộng biên độ cả chiều sâu nội dung đến không gian và hình thức thể hiện.

Bên cạnh đó, tác giả cũng đưa bạn đọc đến nhiều thân phận trên mảnh đất này hơn nữa, mà theo anh là: “Mỗi thân phận làm nên một câu chuyện mà thiếu họ có lẽ Sài Gòn sẽ chẳng còn là Sài Gòn”.

Advertisement

Trong Biết vọng cố hương, biết thương xứ mình (32 tản văn) độc giả vẫn bắt gặp hình ảnh của một Sài Gòn – TP.HCM chân tình, mộc mạc, bao dung, hào sảng, nhưng nó đã đi sâu hơn vào những con hẻm và phận đời xa xứ. Đây là góc nhìn gần hơn, thật hơn của Tống Phước Bảo về những mảnh đời “gá phận” trên mảnh đất này như là một duyên lành.

“Nhiều lắm những người miền Trung bôn ba, xa xứ chọn gánh hàng rong, chọn những chiếc xe đẩy, hay mẹt bánh trái vụn vặt mưu sinh giữa thành phố hoa lệ”. (Biết vọng cố hương biết thương xứ mình).

Hay “Hẻm nhỏ từ lâu vốn quen thuộc với quang gánh bánh quê từ các mẹ, các dì miền Tây cứ bận xế trưa là ghé ngang. Tiếng rao lanh lảnh riết thành quen”. (Còn chút hồn quê giữa thị thành).

Từ chiều sâu của những con hẻm và phận đời xa xứ đó, cuốn sách đã bao quát một Sài Gòn rộng mở và bao dung đúng nghĩa theo bản tính của người Sài Gòn.

Sai Gon - TP.HCM anh 1

Sách Biết vọng cố hương, biết thương xứ mình. Ảnh: M.C.

Hiểu nhiều thì lại thương nhiều

Một hướng tiếp cận mới trong tập tản văn Biết vọng cố hương, biết thương xứ mình đó là tác giả đã tập hợp nhiều bài tản văn viết về Sài Gòn qua ẩm thực đa dạng của mọi vùng miền trên đất này.

Advertisement

Theo tác giả, không đâu dễ dàng kiếm các món Bắc Trung Nam lẫn món Tây món Tàu như Sài Gòn, từ thắng cố, gà mông, lẩu Lào (Chút ấm áp ngày se lạnh); bì heo (Nghe mưa nhớ vị xưa); đến cơm tấm ma, sủi cảo “xuyên đêm”, chè “âm phủ” (Sài Gòn một vòng ấm lòng giữa đêm); hủ tiếu của người Hoa (Liêu xiêu hủ tiếu Sài Gòn)…

Trong ẩm thực đa dạng của các vùng miền ở Sài Gòn cũng phải kể đến những món ăn mang nỗi niềm nhớ quê của những người tứ xứ đổ về đây mưu sinh. Chẳng hạn: Bắp bò mật mía, thịt heo ngâm mắm, bánh thuẫn, bánh nổ, bánh in ở Quảng Nam, hoặc miền Trung (Biết vọng cố hương biết thương xứ mình); canh tép rong nấu đọt nhãn lồng (Thương món canh quê thèm mùi Châu thổ); miến dong Bắc Cạn – Đậu phụ làng Mơ, bánh chưng tranh khúc (Tìm Tết Bắc giữa Sài Gòn)

Một điểm mới và cũng dễ nhận thấy trong tập tản văn này là tác giả đã mở rộng biên độ không gian các bài viết. Khác với hai cuốn về Sài Gòn trước chỉ gói gọn trong phạm vi thành phố, lần tác giả trong vai của một thị dân Sài Gòn chính gốc đưa chúng ta đi những vùng miền khác của đất nước như Hà Nội (Tìm quán Tiến Bộ, hỏi ngõ Tạm Thương), Đà Nẵng (Hẹn những mùa thàn mát nở hoa), Đà Lạt (Lên xứ thông reo, nghe hoa xuân hát).

Theo tác giả, dù bất kì nơi đâu, người Sài Gòn cũng giữ nguyên được sự tươi mới, năng động, và tình cảm. Điều này là một lát cắt mới mà tác giả muốn đem đến cho độc giả đó là biên độ không gian mở ra thì sự thấu hiểu cũng sẽ sâu rộng hơn. Hiểu nhiều thì lại thương nhiều.

Một điều đáng kể nữa là tập tản văn này có 7-8 bài viết về mưa giông và về Tết (Mùa đoàn viên bão giông, lòng người vẫn rộng mênh mông, Mưa dầm nỗi thèm quê, Vọng Tết,Tìm tết Bắc giữa Sài Gòn, Hồn xuân trong chiếc áo dài Tết…).

Advertisement

Theo tác giả, nói về mưa giông là muốn nhắc nhớ về khó khăn dâu bể thác ghềnh mà đời người ai cũng sẽ phải trải qua. Còn kể chuyện Tết, là nói về mùa xuân như một tất yếu của sự tích cực năng lượng sống sẽ dẫn dắt chúng ta tìm về sự an lành, ấm áp, sung túc. Thời gian có luân chuyển 4 mùa thì mùa xuân vẫn là mùa người ta trông đợi và hướng đến. Đó là động lực để mình sống.

Ngoài ra, trong tập tản văn, tác giả còn có một số bài viết về mùa dịch ở Sài Gòn – TP.HCM nhưng với gam màu tươi sáng hơn. Theo Tống Phước Bảo TP.HCM đi qua tâm dịch có đau thương mất mát nhưng trên hết là tình người vẫn ngời sáng giữa lúc nguy nan. Chúng ta thấy trước đây TpHCM luôn đi đầu trong việc hỗ trợ, ủng hộ, quyên góp thậm chí chi viện y tế cho nơi khác. Nhưng từ trong đỉnh dịch, TP.HCM lại nhận được tình cảm chung sức của rất nhiều nơi. Lan toả một nghĩa cử đồng bào tương thân tương ái. Đó là điểm sáng và chúng ta nên nhìn về thứ ánh sáng yêu thương này để sống tích cực.

Chia sẻ thêm với Zing, Tống Phước Bảo cho biết tập tản văn Biết vọng cố hương, biết thương xứ mình chính là một bước đi tiếp theo của anh trên con đường đem Sài Gòn – TP.HCM đến gần hơn với độc giả. “Kể tiếp chuyện Sài Gòn là điều Bảo và nhiều người viết đang làm. Bởi như Bảo đã từng nói: Sài Gòn không thiếu chuyện để kể. Càng kể thì lại càng thương mảnh đất nắng gió này”.

Chia sẻ về việc tại sao lại chọn tên bài tản văn đầu tiên Biết vọng cố hương biết thương xứ mình để đặt cho cuốn sách, Tống Phước Bảo cho biết anh muốn gửi gắm một niệm lành đến độc giả.

“Giữa những biến chuyển của thời gian, không gian, cả những mưu cầu đời người ai rồi cũng đến lúc nhìn lại hành trình sống của mình. Khi ấy tự khắc sẽ biết vọng cố hương, biết thương xứ mình. Thương như chính mình thương mình khi nhìn tóc mình chẳng còn đen, tay mình đã chai và lòng mình đã lặng”, nhà văn này nói.

Advertisement

Nguồn: https://zingnews.vn/tphcm-khong-thieu-chuyen-de-ke-post1363275.html

Continue Reading

Sách hay

Những chiếc bẫy vô hình trên mạng xã hội

Published

on

By

Kim Sang Kyun đã mang đến cho người đọc một cái nhìn toàn cảnh về vũ trụ kỹ thuật số, một thế giới ảo biến đổi không ngừng, và nó đang chi phối mọi mặt của đời sống.

Nhiều người nghiện Facebook, xây dựng nhân cách thứ hai trên mạng xã hội này. Ảnh: npr.

Cuốn sách Vũ trụ kĩ thuật số của giáo sư Kim Sang Kyun đã đi sâu phân tích, mổ xẻ một cách tường tận, những tác động các thiết bị thông minh, thế giới ảo và mạng xã hội trong cuộc sống hiện đại. Chúng ta không thể sống tách biệt khỏi “cuộc sống số” nhưng ứng xử ra sao trong thế giới ảo lại là một vấn đề đáng bàn.

Cuộc sống xoay quanh chiếc điện thoại thông minh

Khi nghe thấy cụm từ “vũ trụ số” hay “thế giới số” nhiều người cho rằng đó là một thuật ngữ công nghệ phức tạp, gắn liền với các chuyên ngành về công nghệ thông tin và điện tử viễn thông. Giờ đây, chỉ cần có một chiếc điện thoại thông minh trong tay, bạn đã nắm bắt được cả “thế giới số”. Chúng ta có thể liên lạc với bất kỳ ai, nhìn thấy quang cảnh nơi họ sống, dù cả hai ở cách xa nhau nửa vòng Trái Đất.

Hiện nay, điện thoại thông minh đã trở thành vật bất ly thân của nhiều người. Theo GS Kim Sang Kyun, nếu cho một cậu thanh niên ra phố chỉ với hai hoặc ba món đồ, ngoài quần áo trên người, thì chắc chắn cậu ta sẽ mang theo điện thoại.

Advertisement
Vu tru so anh 1

Sách Vũ trụ kĩ thuật số của GS Kim Sang Kyun. Ảnh: G.B.

Sau khi dịch Covid-19 bùng phát, con người càng ưa chuộng các hình thức thanh toán không tiếp xúc. Chúng ta có thể ra phố mà không cần mang theo ví tiền, các ứng dụng thanh toán trực tuyến trên điện thoại thông minh đang dần thay thế tiền mặt cũng như việc thanh toán bằng thẻ.

Công nghệ số còn mang tới cho người dùng những trải nghiệm thú vị về nhiều lĩnh vực như: du lịch, các hoạt động thể chất, hay các trải nghiệm học trực tuyến với giáo viên nước ngoài hoặc trí tuệ nhân tạo. Làm việc từ xa cũng là một xu hướng trong thời đại công nghệ số. Chúng ta có thể sống ở châu Á và làm việc trong một công ty chỉ có văn phòng đại diện ở châu Âu, thông qua việc giao tiếp và với đồng nghiệp trên màn hình.

Các hình thức gọi điện, nhắn tin, trên các ứng dụng vẫn tồn tại song song và cho người dùng thấy các điểm nổi trội của mình so với các phương thức liên lạc truyền thống như dùng điện thoại, hay email. Ngày nay, con người đặc biệt là người trẻ, không thể tách rời khỏi công nghệ số. Nó không chỉ mang đến các phương tiện giải trí mà còn là công cụ làm việc hiệu quả.

Ứng xử ra sao trên mạng xã hội và thế giới ảo

Các mạng xã hội như: Facebook, Intagram, Twitter ngày càng phát triển, chúng là công cụ để con người kết nối với thế giới. Cách đây hơn mười năm, khi một số mạng xã hội mới xuất hiện, nhiều người cho rằng chúng chỉ phù hợp với tầng lớp thanh niên. Thế nhưng, sau hơn một thập kỷ phát triển, mạng xã hội đã chứng minh được vị thế của mình.

Hiện nay, lượng người bước vào tuổi trung niên, thậm chí là người già dùng mạng xã hội ngày càng đông. Chúng dần trở thành công cụ để họ liên lạc trong công việc và kết nối với người thân. Người già coi mạng xã hội như một phương tiện để họ chủ động cập nhật về cuộc sống của những đứa con sống xa nhà.

Advertisement

Nhiều người cảm thấy khó bắt chuyện với người lạ, nhưng dễ dàng trò chuyện với một người không quen biết trên mạng xã hội. Sau những cuộc trò chuyện trong không gian ảo, họ có thể gặp gỡ nhau ngoài đời, và trở thành bạn bè, hay tình nhân. Một số người cho rằng khi gặp gỡ một người bạn đã quen trên mạng xã hội, họ cảm nhận được sự gắn kết ngay từ lần đầu gặp mặt.

Chúng ta không thể phủ nhận được những ưu điểm của thế giới ảo và mạng xã hội, tuy nhiên chúng như con dao hai lưỡi với đầy khuyết điểm. Trong đó, phải kể đến chứng “nghiện” Facebook. Một số người bị lệ thuộc quá nhiều vào mạng xã hội, tâm trạng và cảm xúc của họ thay đổi thất thường theo những lượt tương tác và bình luận trên ứng dụng này.

Vu tru so anh 2

Nhiều người bị lệ thuộc cảm xúc bởi những dòng trạng thái trên mạng xã hội. Ảnh: Ador.

Không có ai cô đơn trên mạng xã hội, đó chính là lời khẳng định của tác giả trong cuốn sách này. Ở trong một thế giới ảo mà bạn có thể kết bạn và trò chuyện với hàng nghìn người, nhất cử nhất động của bạn sẽ có nhiều người dõi theo. Đồng thời, bạn cũng có thể biết được hàng nghìn người khác đang làm gì, họ cảm thấy ra sao.

Có những người dần dần xây dựng một “nhân cách thứ hai” trên mạng xã hội, khác xa với tính cách thực của họ trong đời sống. Nặng hơn, có những người lâm vào trạng thái hoang tưởng, khi cố gắng xây dựng cho mình một đời sống hào nhoáng, nhằm thu hút sự chú ý của đám đông trên thế giới ảo. Lâu dần, họ đánh mất chính con người mình.

Hiện nay, người trẻ không thể tách mình khỏi thế giới ảo, GS Kim Sang Kyun công nhận thực tế đó. Ông khuyên các bạn trẻ hãy sống tốt ở thế giới thực. Quan trọng nhất, hãy là một người dùng thông minh trong thế giới ảo, đừng để mạng xã hội thao túng bạn.

Advertisement

Đọc Vũ trụ kĩ thuật số, các bạn sẽ có một cái nhìn toàn cảnh về sự phát triển của thế giới số và trí tuệ nhân tạo trong đời sống. Chúng đã len lỏi và song hành trong mọi lĩnh vực. Nhờ có công nghệ số và AI mà chúng ta có những bộ phim khoa học viễn tưởng mãn nhãn hơn. Nếu không có sự phát triển của mạng Internet và khoa học máy tính, việc nghiên cứu trong các lĩnh vực y học, kinh tế, hay xã hội học cũng gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh những ưu điểm, con người cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong thời đại kỹ thuật số. Điều chúng ta cần làm là ứng xử thông minh với công nghệ, để sống thoải mái mà không bị lệ thuộc quá nhiều vào công nghệ.

Nguồn: https://zingnews.vn/nhung-chiec-bay-vo-hinh-tren-mang-xa-hoi-post1363289.html

Advertisement
Continue Reading

Sách hay

Lối sống thực dụng của triệu phú Mỹ

Published

on

By

Thông qua việc phỏng vấn, khảo sát 733 triệu phú ở Mỹ, tiến sĩ Thomas J. Stanley đã đưa ra cái nhìn toàn diện về những người có tư duy triệu phú, đồng thời tiết

Hầu hết triệu phú đều nói rằng trải nghiệm ở trường phổ thông và đại học đã có ảnh hưởng nào đó đến họ trong việc trở nên thành đạt trong cuộc sống sau này.

Nhiều phụ huynh có con học trung học liên lạc với tôi để chia sẻ về các vấn đề học tập. Họ có thể rất tận tâm với con mình, nhưng họ thường khiến bản thân và lũ trẻ lo lắng đến mức hoảng sợ.

Một phụ nữ đang xem xét kiện trường học vì con cô ấy không được chọn tham gia chương trình TAG hay Tài năng và Năng khiếu (Talent and Gifted). Cô cảm thấy chắc chắn rằng con trai mình vừa có năng khiếu vừa tài năng. Chỉ khoảng 1/5 học sinh đủ tiêu chuẩn tham gia TAG, và việc được chọn, một phần dựa trên điểm các bài kiểm tra tiêu chuẩn. Các yếu tố khác bao gồm điểm nhận được trong các khóa học chính ở trường trung học.

Advertisement

Người mẹ đã có những viễn cảnh tồi tệ. Cô ấy lo về “vết nhơ” khi trở thành thành viên OTTAG – những người không có Tài năng và Năng khiếu (Other Than Talent and Gifted). Hãy xem, trong khối năm thứ hai gồm 433 học sinh, 20% là TAG và 80%, hay khoảng 346 học sinh, là OTTAG. Chỉ vì cậu bé của người phụ nữ này được gắn nhãn OTTAG không có nghĩa là cậu sẽ không lớn lên thành đạt. Tôi lo rằng nếu chúng ta “dán nhãn” cậu bé theo cách này, cậu có thể sẽ không bao giờ phát huy được hết tiềm năng của mình. Cậu có thể tin rằng mình không có tài năng hay năng khiếu, và nghĩ rằng chỉ những người có năng khiếu mới thành công trong đời.

“Nhãn dán” thường là nguyên nhân tạo ra các hành vi tương đồng với chỉ định. Trong trường hợp này, người mẹ hoàn toàn tin rằng tương lai con trai mình phụ thuộc vào một “nhãn dán”, nhưng điều đó chỉ đúng nếu mẹ tin như vậy. Và nếu cô ấy tin rằng con trai mình sẽ lớn lên thành kẻ thất bại, cậu có thể tiếp thu thông điệp và hành động theo như vậy.

Nhưng cuộc sống không phải là cuộc đua ngắn – nó là cuộc chạy đường dài. Nhãn dán chỉ là nhất thời. Nếu tin mình có thể thành công trong cuộc sống bất chấp những cái mác tồi tệ dự báo thất bại, bạn có khả năng giành chiến thắng cuộc đua đường dài. Đây là kinh nghiệm chung của các triệu phú. Đa số nói rằng tại một hay một số thời điểm nào đó trong đời họ bị dán mác kém cỏi, trung bình hay tầm thường, nhưng họ không cho phép những kẻ chỉ trích dự báo thành tựu tương lai của mình, và họ đã vượt qua cái mác gọi là kém cỏi. Đây là thông điệp mà tôi tặng cho người mẹ kia.

Tôi cũng đã nói với cô ấy một điều khác. Quá trình vượt qua nhãn mác như OTTAG khiến con người ta trở nên mạnh mẽ hơn. Giống như thêm titan vào thép sẽ khiến thép cứng hơn nhiều lần so với chỉ riêng nó. Chỉ một số ít các lãnh đạo doanh nghiệp, luật sư và bác sĩ hàng đầu của Mỹ cho biết rằng họ chưa từng bị cho là kém cỏi hay thậm chí tệ hơn. Không phải ai cũng có thể trở thành người đứng đầu lớp. Những người còn lại vẫn còn rất nhiều thời gian và vô số cơ hội đạt thành tích. Những ông bố bà mẹ thường xuyên nói với con rằng chúng có thể thành công thường tạo ra những người con thành đạt.

Trieu phu My anh 1

Một người đàn ông vẫy một lá cờ Mỹ có gắn một tờ đôla trên đó khi anh ta tốt nghiệp trường Kinh doanh Harvard. Ảnh: Reuters/Brian Snyder.

Vì vậy, tốt hơn hết người phụ nữ này nên thay đổi niềm tin. Cô có thể tiết kiệm tiền dành cho các chi phí pháp lý và dùng nó để thuê gia sư cho con trai. Hãy nói với cậu ấy rằng cậu có thể và sẽ thành công nếu cố gắng nỗ lực. Chấm dứt tương lai của một học sinh 16 tuổi chỉ vì một cái mác là một hành động vô lương tâm.

Advertisement

Tôi đã hỏi các triệu phú về những trải nghiệm ở trường trung học và đại học của họ. Có phải tất cả bọn họ đều thuộc top 1% sinh viên tốt nghiệp đại học không? Rất ít. Khoảng 2% triệu phú được khảo sát nằm trong top 1%. Thông thường không phải những sinh viên tốt nghiệp trong tốp đầu mới trở nên thành công về kinh tế, nhưng những sinh viên tốt nghiệp dưới đáy cũng không.

Các triệu phú cũng cho biết họ không phải là sinh viên hạng A ở trường đại học. Trên thực tế, chỉ có khoảng 3/10 người cho biết nhận được tỷ lệ điểm A lớn hơn B, C, D hay F. Khoảng 90% tốt nghiệp đại học. Nhìn chung, điểm trung bình GPA của họ là 2,9 – tốt nhưng không xuất sắc.

Hầu hết triệu phú đều nói rằng trải nghiệm ở trường phổ thông và đại học đã có ảnh hưởng nào đó đến họ trong việc trở nên thành đạt trong cuộc sống sau này (xem Bảng 3-1). Nhưng một số trải nghiệm quan trọng hơn các trải nghiệm khác, quan trọng hơn nhiều so với điểm số và nhãn mác. Với phần lớn, “xây dựng đạo đức làm việc cứng rắn” là một yếu tố ảnh hưởng. Gần như tất cả các triệu phú đều đánh giá trải nghiệm này ảnh hưởng đến việc họ trở nên giàu có.

Trieu phu My anh 2

Bảng 3-1.

Khi các triệu phú đánh giá vấn đề đạo đức làm việc, họ không chỉ đề cập đến khả năng học tập và sự chuyên cần. Nhiều người làm thêm khi đi học, và nhiều người cũng dành rất nhiều thời gian học cách đánh giá chính xác con người. Quá trình học tập này được nâng cao qua nhiều hoạt động và tương tác xã hội mà họ tham gia ở trong và ngoài khuôn viên trường học.

Một số người có thể coi việc giao tiếp xã hội như vậy là không hiệu quả trong môi trường học tập, nhưng nó dường như là yếu tố chính phân biệt người trở nên thành thạo và người không thể đánh giá người khác. Có tương quan tỷ lệ nghịch khá rõ giữa điểm cao ở trường đại học với khả năng đánh giá chính xác về con người mà các triệu phú tự nhận.

Advertisement

Vì vậy, có thể toàn bộ công việc khiến John trở nên buồn tẻ và cũng có gì đó liên quan tới việc John không thể hiểu chính xác người khác. Những người thành công nhất về kinh tế được thảo luận trong cuốn sách này làm tốt nhiều thứ. Những người khác có thể là thiên tài phân tích, nhưng họ thiếu kỹ năng con người, hay ngược lại. Nếu bạn muốn giàu có, tốt nhất bạn nên học hỏi nhiều kỹ năng và phẩm chất. Hãy làm việc chăm chỉ, hòa đồng, vui vẻ với mọi người.

Hãy xem xét những trải nghiệm ở trường phổ thông và đại học được liệt kê trong Bảng 3-1 mà nhiều triệu phú tin là nền tảng quan trọng tạo nên thành công của mình. Đó không chỉ là học một khóa học cụ thể trong trường phổ thông hay đại học, hay điểm số, xếp hạng và điểm SAT cao. Những ảnh hưởng thực sự lớn có “nhãn” chung như: đạo đức làm việc cứng rắn, phân bổ thời gian hay nguồn lực hiệu quả, khả năng phán đoán, sự bền bỉ và đồng cảm.

Nguồn: https://zingnews.vn/dieu-cac-trieu-phu-my-hoc-o-truong-post1361768.html

Advertisement
Continue Reading

Xu hướng